Aan het begin van de 19e eeuw was Champagne geen heldere, sprankelende drank, maar een troebel product vol dode gistcellen. Dat we vandaag een kristalhelder glas inschenken, is te danken aan de koppigheid en het technisch vernuft van een vrouw: Barbe-Nicole Clicquot-Ponsardin. Dit is het verhaal van de 'Grande Dame van de Champagne' en de uitvinding die de basis vormt voor je SDEN3-examen.
Barbe-Nicole Clicquot-Ponsardin (1777-1866) was een Franse zakenvrouw die op 27-jarige leeftijd, na de vroege dood van haar man in 1805, de leiding nam over het wijnhuis Veuve Clicquot. Ze was de eerste vrouw die een Champagnehuis leidde en transformeerde een kwakkelend bedrijf tot een wereldrijk door baanbrekende innovaties in zowel de kelder als de marketing.
In een tijd waarin de Code Napoleon vrouwen verbood om zonder toestemming van een echtgenoot of vader een bedrijf te leiden, greep zij als weduwe (Veuve) haar kans op onafhankelijkheid. Haar grootste obsessie? De kwaliteit en de helderheid van haar wijn.
Champagne wordt gemaakt met een tweede vergisting op de fles. Hierbij sterven de gistcellen af en vallen ze naar de bodem (het bezinksel of de moer). Destijds werd dit opgelost door de wijn voorzichtig over te gieten in een nieuwe fles (transvasage).
De nadelen van deze oude methode waren groot:
In 1816 verloor Barbe-Nicole haar geduld met de troebele wijn. Ze vroeg haar keldermeester, Antoine de Muller, om haar te helpen met een gewaagd experiment.
De Weduwe Clicquot liet gaten boren in haar eigen houten keukentafel, zodat de flessen schuin ondersteboven konden worden geplaatst. Door de flessen elke dag een klein stukje te draaien en steeds iets steiler te zetten, dwong ze de zwaartekracht om het gistbezinksel naar de flessenhals te verplaatsen, terwijl de koolzuurdruk in de fles bleef.
Dit leidde tot de ontwikkeling van de pupitre: de iconische houten rekken in de vorm van een omgekeerde 'V'.
Voor je SDEN3-examen is het essentieel om te begrijpen dat de uitvinding van Clicquot de laatste twee stappen van de methode traditionnelle perfectioneerde:
1. Remuage (Riddling)
De flessen staan in de pupitre. Een remueur (flessendraaier) geeft de flessen dagelijks een korte ruk en een kwartslag draai, terwijl de fles steeds verticaler komt te staan.
2. Degorgement (Disgorging)
Zodra al het gist in de hals zit, moet het eruit.
Naast de techniek was Barbe-Nicole een marketinggenie. Ze was de eerste die het bekende gele etiket introduceerde om haar merk herkenbaar te maken.
Bovendien was ze een meester in het omzeilen van handelsblokkades. Tijdens de Napoleontische oorlogen wist ze illegaal een schip met 10.000 flessen naar Rusland te smokkelen. Toen de vrede werd getekend, was de Russische adel al verslaafd aan haar Champagne. Ze werd daar bekend als "La Grande Dame".
Het begrijpen van de techniek achter de helderheid van Champagne is een vast onderdeel van het SDEN3-examen, omdat het de overgang markeert van een ambachtelijk 'toevalsproduct' naar een gecontroleerd luxeartikel. Je moet het proces van remuage en degorgement kunnen verklaren als onderdeel van de methode traditionnelle en weten hoe dit bijdraagt aan de kwaliteit en stijl van de wijn.
Tijdens het examen wordt vaak gevraagd naar de stappen in de kelder. Onthoud het verhaal van de weduwe en haar keukentafel, en je vergeet nooit meer waarom die flessen in die schuine rekken staan.
De Champagne-regio is technisch een van de meest complexe onderwerpen van het Wijnbrevet. Weet jij bijvoorbeeld hoeveel maanden een Champagne op zijn gist moet rijpen? Of wat het verschil is tussen Blanc de Blancs en Blanc de Noirs?
Probeer 15 gratis examenvragen — geen account nodig.
Start gratis proeverij →